Offerman Consulting
spacer Zone

Fedora Linux op een BTO 17CL48-GTX660 laptop

Hoewel er de afgelopen tien jaar veel verbeterd is, blijft Linux op een laptop altijd een gok. Heb je geluk, dan werkt alles naar behoren. Heb je pech, dan is Linux onbruikbaar omdat de kernel de power management nog niet/nauwelijks ondersteunt. Dat laatste overkwam me toen ik (alweer acht jaar geleden) een Asus V6V kocht. Destijds een prachtige machine, maar de standaard Fedora-installatie ondersteunde de power management niet, waardoor de batterij in minder dan twee uur leeg was. Na het inbouwen van support in de ACPI kernel driver en het opzetten van wat acpid user space scripts was dat verbeterd tot ruim drie uur.

De aanschaf van een 17CL48 laptop van BTO afgelopen voorjaar (inmiddels opgevolgd door de 17CL58) was een vergelijkbare gok in die zin dat de leverancier me niet kon vertellen of en hoe Linux op zijn systemen zou draaien. Wel zegde hij toe mee te werken ingeval er problemen zouden optreden. Gelukkig kwam het niet zo ver: Fedora Linux versie 18 installeerde en draaide zonder grote problemen. Alleen de Optimus technologie en de WLAN adapter hadden speciale aandacht nodig.

Hardware

  • stevige hard-plastic Clevo W370ET barebone
    • met touchpad en twee buttons
    • met ingebouwde UVC BisonCam NB Pro camera
    • met ingebouwde microfoon
  • Clevo W35_37ET motherboard
    • met AMI BIOS version: 4.6.5 (03/25/2013)
  • 17,3 inch Non-Glare / Full HD 1920x1080 LCD scherm
  • Intel Core i7-3630QM quad-core CPU op 2,40 GHz
    • met 256 kbyte L1 cache, 1 Mbyte L2 cache, 6 Mbyte L3 cache
  • 16 Gbyte main memory (uitbreidbaar tot 24 Gbyte, zij het dat het systeem daarvoor wel helemaal uit elkaar moet)
    • twee DDR3 modules op 1600 MHz
  • Intel HM77 chipset met ingebouwde southbridge, met ingebouwde:
    • DRAM controller
    • VGA compatible graphics controller (iGPU; Intel 3rd Gen Core processor Graphics Controller)
    • 8-lane PCIe 2.0 port controller (Intel Xeon E3-1200 v2 / 3rd Gen Core processor PCIe bridge)
    • USB controllers (Intel 7 Series / C210 Series Chipset Family USB xHCI Host Controller)
      • met vier USB 3.0 poorten en tien USB 2.0 poorten
      • USB hub (Intel 7 Series / C210 Series Chipset Family USB Enhanced Host Controller)
    • ISA bridge (Intel HM77 Express Chipset LPC Controller)
    • Communication controller (Intel 7 Series / C210 Series Chipset Family MEI Controller)
    • Bluetooth wireless interface
    • High Definition Audio Controller (Intel 7 Series / C210 Series Chipset Family)
    • aangekoppelde WLAN/WiFi interface (Intel Centrino Advanced-N 6235)
      • ondersteuning van dual-band (2,4 en 5,0 GHz) en 802.11a/b/g/n
      • ondersteuning van Bluetooth 4.0
    • inmiddels vervangen door de opvolger, de Intel Dual Band Wireless-AC 7260
    • aangekoppelde Gigabit Ethernet interface (Realtek RTL8111/8168, PCIe)
    • 6-port SATA storage controller (Intel 7 Series Chipset Family)
      • met twee 6 Gbps poorten en vier 3 Gbps poorten
    • SMBus (Intel 7 Series / C210 Series Chipset Family SMBus Controller)
  • nVidia GTX660-2GB graphics adapter (dGPU)
  • 250 GB SSD hard disk drive (Samsung SSD 840)
    • met ruimte voor een tweede hard disk drive, eventueel in RAID configuratie
  • 8x DVDRW Drive: DVD+/+RW / DVD-/-RW (TSSTcorp CDDVDW SN-208DB DVD-RAM writer)
  • twee Onkyo speakers
  • twee jaar carry-in garantie

Extra batterijen en batterijduur

Ik heb bij deze configuratie twee extra batterijen genomen. Met name de SSD disk maakt dat de machine niet alleen heel snel is maar ook veel langer dan mijn eerdere laptops zonder netaansluiting kan werken. Een enkele lading gaat nu vierenhalf uur mee. Drie batterijen in totaal geven mij dus een draadloze werkdag van ruim dertien uur.

Prijs

De totaalprijs voor dit systeem was (in april 2013) 1134 euro exclusief BTW (1372 euro inclusief).
Zonder de extra batterijen (92 euro exclusief BTW per stuk) zou de prijs op 950 euro exclusief BTW zijn gekomen.

Grotere tas

Wil je de batterijen, de adapter en een stapeltje documenten meenemen, dan heb je niet genoeg aan de tas die meegeleverd werd. Ik kreeg een prachtige tas — een koffer haast — nagestuurd, voorzien van een hele zwik vakken waar alles zonder problemen in past.

Wel opletten dat je eerst de sleutelhanger/ring uit het hoofdcompartiment loshaalt voordat je daar de laptop inschuift. Ik liep gelijk een kras op het deksel op, maar kon deze er gelukkig nog uitpoetsen.
Wie die sleutelhanger daar bedacht heeft, verdient niet minder dan ontslag.

Poorten en aansluitingen

  • security lock slot
  • een USB 2.0 poort
  • S/PDIF-Out aansluiting
  • Microphone-In aansluiting
  • Headphone-Out aansluiting
  • Multi-In-1 Card Reader, voor:
    • MMC, RS MMC
    • SD, Mini SD, SDHC, SDXC
    • MS, MS Pro, MS Duo (via een adapter)
  • twee USB 3.0 poorten
  • gecombineerde eSATA / USB 3.0 poort
  • RJ-45 LAN aansluiting (Ethernet)
  • HDMI-Out poort
  • VGA external video poort

Hot Keys

Links bovenop vinden we naast de Power button ook knoppen om de camera (power-off), het geluid (Mute) en de WiFi module (power-off) uit te schakelen. Dat laatste is handig voor als je in een vliegtuig zit.

Indicatielampjes voor op de rand

Voor op de rand zitten twee lampjes voor de netaansluiting en de batterij. Daarnaast treffen we de drie lampjes voor Caps, Num en Scroll Lock. Hoewel de bijbehorende toetsen in de praktijk nauwelijks nog gebruikt worden, blijkt de slechte zichtbaarheid van deze indicatielampjes (onder je linker pols) toch problemen op te leveren. Het gebeurt regelmatig dat ik niet doorheb dat Caps Lock aanstaat terwijl ik probeer in te loggen, simpelweg omdat ik het brandende lampje niet kan zien.

Hoewel er op het moment dat deze laptop werd aangeschaft nog geen indicator-applet voor het Mate Panel beschikbaar was, is dat voor recentere versies van deze (Gnome 2 gebaseerde) window manager wel het geval. De mate-applet-lockkeys package zorgt dat je in ieder geval de indicators op je desktop kunt zien als je ingelogd bent.

Optimus technologie

Naast het lampje voor WiFi/Bluetooth treffen we rechts bovenop ook het lampje voor de drive activiteit en twee lampjes voor de Optimus technologie. Daarboven zit de GPU button waarmee naast de interne video adapter (iGPU; onderdeel van de Intel chipset) ook de externe video adapter (dGPU, in dit geval de nVidia GTX660-2GB module) benut kan worden. Het idee is dat je de zwaardere nVidia adapter alleen gebruikt voor grafisch werk (gaming), en anders de ingebouwde adapter. Op die manier bespaar je stroom en gaat je batterij aanzienlijk langer mee.

Dat idee zien we terug in de icoontjes voor de twee Optimus indicatorlampjes. De eerste is een batterij met blaadjes erboven. Deze brandt (groen) als de interne video adapter actief is. Het performance lampje daarboven brandt alleen (oranje) als de externe adapter wordt gebruikt.

In tegenstelling tot wat veel mensen denken is de Optimus knop niet bedoeld om tussen de twee video adapters te schakelen. De GPU button schakelt de Optimus technologie alleen aan (Optimus Mode) of uit (UMI Mode). Programma's die van de snellere externe adapter gebruik willen maken, moeten daarvoor zelf een call doen om de zwaardere adapter in te schakelen. Dan pas zal (bij ingeschakelde Optimus Mode) omgeschakeld worden en het indicatorlampje verspringen.

Bumblebee

De Bumblebee drivers die voor de ondersteuning van Optimus in Linux moeten zorgen, zijn nog volop in ontwikkeling. Ik heb ze vanaf de externe repository geïnstalleerd. Testen met behulp van het meegeleverde demo-programmaatje laat zien dat het systeem inderdaad overschakelt van de iGPU naar de dGPU:

optirun glxgears -info

Daarna heb ik nog de OpenGL/GLX accelerator Primus geïnstalleerd (onderdeel van de Bumblebee repository), die het in een test ook prima blijkt te doen:

primusrun glxgears -info

De GPU button kunnen we echter niet gebruiken: deze brandt altijd oranje. Hierop drukken zou tot gevolg moeten hebben dat de ondersteuning van Optimus uitgeschakeld wordt (en de knop groen zou moeten gaan branden).
Afvangen van de ACPI call en deze handmatig verwerken in een acpid scriptje is ook geen optie: de GPU button genereert geen bruikbare call.

Function Keys

Boven de traditionele function keys bevinden zich nog extra functies (aangegeven in blauw) die in combinatie met de Fn toets geactiveerd worden. Deze lijken (inmiddels) allemaal te doen wat ze moeten doen:

  • FnF1 (touchpad toggle): werkt goed
  • FnF2 (LCD off): werkt goed
  • FnF3 (microphone mute): werkt goed?
    button/mute MUTE 00000080 00000000 K
  • FnF4 (Sleep): werkt inmiddels goed
    button/sleep SBTN 00000080 00000000
  • FnF5 (volume down): werkt goed
    button/volumedown VOLDN 00000080 00000000 K
  • FnF6 (volume up): werkt goed
    button/volumeup VOLUP 00000080 00000000 K
  • FnF7 (display switch): werkt goed i.c.m. HDMI
    video/switchmode VMOD 00000080 00000000
  • FnF8 (brightness down): werkt goed
    video/brightnessdown BRTDN 00000087 00000000
  • FnF9 (brightness up): werkt goed
    video/brightnessup BRTUP 00000086 00000000
  • FnF10 (camera power toggle): werkt goed?
  • FnF11 (WLAN power toggle): werkt goed, LED groen
  • FnF12 (Bluetooth power toggle): werkt goed, LED oranje (dominant)
  • Fn~` (play/pauze): werkt goed
    cd/play CDPLAY 00000080 00000000 K

FnF4 (Sleep) deed het in eerste instantie nog niet toen ik afgelopen voorjaar Fedora op dit systeem installeerde. Inmiddels werkt deze toetscombinatie naar behoren.

FnF7 (display toggle) lijkt goed te werken: ik heb hem nog niet geprobeerd op de VGA aansluiting, maar op de HDMI aansluiting wordt geroteerd tussen allerlei combinaties van dual-monitor (Extended; standaard), Clone en Single.

Dual-monitor en HDMI

Ik gebruik de computer regelmatig in combinatie met een LCD televisiescherm via de HDMI aansluiting. Standaard schakelt de (Mate) desktop om naar dual-monitor (Extended Desktop) modus. Voor de precieze instellingen (resolutie en dergelijke) gebruik ik de Monitor Preferences applet voor het Mate Panel.

Om ook het geluid van de ingebouwde speakers naar de HDMI uitgang om te leiden, gebruik ik pavucontrol. Een andere mogelijkheid — bij voorkeur via de Sound Control applets — is er volgens mij (nog) niet.

Gecombineerd WLAN/Bluetooth indicatorlampje

Ik dacht in eerste instantie dat het indicatorlampje voor WLAN/Bluetooth altijd op oranje stond als Bluetooth actief was, onafhankelijk van de status van WLAN. Heel goed kijken leert dat als Bluetooth en WLAN beide actief zijn, het lampje iets feller brandt. Wat er gebeurt is dat de LED tegelijkertijd groen en oranje brandt, alleen zie je dit nauwelijks omdat alleen de felheid iets groter is maar de kleur gewoon oranje blijft.

Sleep en Hibernate functies

De Sleep en Hibernate functies lijken allebei zonder problemen te werken.

Waar kort indrukken van de Power button onder Windows kan leiden tot een Sleep/Hibernate en lang indrukken tot een Shut Down, resulteert dat met Linux altijd in een shut-down. Ik zou die knop (via acpid) liever aan het Shut Down menu koppelen.

WLAN adapter

De geïnstalleerde Intel Centrino Advanced-N 6235 module was eigenlijk het enige (maar wel een belangrijk) onderdeel dat serieuze problemen opleverde. Verbindingen klapperden — dan weer een paar seconden wel, dan weer even niets — vooral als het access point niet heel dichtbij zat. Bovendien crashte de iwlwifi driver af en toe helemaal. De symptomen leken op die zoals hier beschreven voor Windows en elders ook voor Linux. De problemen lijken veroorzaakt te worden door de firmware, maar als we het gebrek aan opvolging door Intel zien misschien ook wel (onherstelbaar) door de hardware zelf. Het disablen van de 802.11n modus, zoals regelmatig aangeraden, bood helaas geen soelaas.

Uiteindelijk is dit probleem opgelost door de vervanging van deze module door zijn opvolger, de Intel Dual Band Wireless-AC 7260. Voor de complete ondersteuning voor de nieuwe module door de kernel moesten we wachten op versie 3.11. Hoewel die al in het Test channel van Fedora 18 beschikbaar was, was de installatie geen optie vanwege de al geïnstalleerde video drivers. Alternatief was om de WiFi module apart te compileren. Gelukkig kwam kernel versie 3.11 eind oktober beschikbaar. Tot die tijd heb ik me beholpen met tethering via de mobiele telefoon.

DVD Regio Code

Let op: de vijfde keer dat een regio code voor de DVD unit wordt ingesteld, wordt deze permanent (vastgelegd in de unit zelf).

Muis

De meegeleverde muis was niet veel bijzonders. Ik ben een fan van de Logitech M-UV94 optische mini mouse (gewoon aan een USB kabeltje), waarvan ik er gelukkig ooit nog een paar heb weten te bemachtigen.

Support

Een uitgebreide handleiding voor de hardware en de configuratie van de BTO laptop en Windows staat online, net als de BIOS images en (Windows) drivers voor dit systeem.

Conclusie

Ik speel geen games, ben vooral bezig met Linux beheer, netwerken, internet security, cryptografie, web-portals en programmeerwerk. Vandaar dat ik niet zo geïnteresseerd bent in de exacte (grafische) performance benchmarks van mijn laptop. Wel heb ik een hele zwik server daemons op dit systeem draaien.
Ik heb hiermee een configuratie uitgezocht die ik als mobiel werkstation kan gebruiken. En dat is prima gelukt: ik ben nog steeds zeer tevreden met mijn aanschaf. Grootste punt van zorg was de vraag of Linux deze hardware wel goed zou ondersteunen. En zoals uit deze review blijkt, heeft dat goed uitgepakt.